Gelukkig nieuwjaar

De eerste les van het nieuwe jaar begin ik met iedereen een hand te geven en de leerlingen en collega's een gelukkig nieuwjaar te wensen. Daar wordt verschillend op gereageerd. In de klas van juf I snappen de leerlingen de uitgestoken hand nauwelijks, laat staan dat ze begrijpen wat gelukkig nieuwjaar betekent. Deze leerlingen leven met de dag. Een week is al moeilijk te overzien, laat staan een jaar.
Bij andere groepen merk ik dat de leerlingen mij precies nazeggen. Deze  leerlingen snappen dat er iets van hen wordt verwacht en hebben inmiddels geleerd dat kopieergedrag meestal wenselijk gedrag is. Ze hebben gezien dat de mensen 'gelukkig nieuwjaar' tegen elkaar zeggen, dus doen zij dat ook. Maar of zij precies door hebben wat de nieuwjaarswens inhoudt, blijft door hun papagaaiwens onduidelijk. Overigens ben ik blij dat ze reageren, het is hun goed bedoelde manier van communiceren.
Als ik de klas binnenkom bij juf S roept B gelijk al  'Gelukkig nieuwjaar'. Hij is me voor. De leerlingen van juf S functioneren dan ook op leeftijdsadequaat niveau. Zij snappen goed hoe het werkt. Hoewel sommige verlegen leerlingen mijn nieuwjaarswens nog na-apen, krijg ik van de meeste leerlingen een spontane reactie terug.
De mooiste nieuwjaarswens krijg ik in de klas van meester J. Deze klas wordt ook bevolkt door leerlingen die in principe op cognitief gebied hetzelfde functioneren als hun leeftijdsgenoten. Daar valt bij de nodige leerlingen echter wel wat op af te dingen. In de klas zitten bijvoorbeeld drie ras autisten ('Wat is het verschil tussen een miljoen en een miljard?' '-oen en -ard, meester'). P is een leerling met de ziekte van Duchenne, die om sociale redenen in de klas zit. In deze klas krijgt hij een goed voorbeeld en wordt hem repliek gegeven. In de klas waar hij qua niveau thuis hoort, zou hij over iedereen heen walsen, zowel figuurlijk als letterlijk (met zijn zware elektrische rolstoel). Een andere speciale leerling is O. Op school praat hij  niet, thuis kletst hij honderd uit tegen zijn vader en moeder. Wat precies de oorzaak van dit mutisme is, is onduidelijk. Er wordt hard gewerkt om hem ook op school aan het spreken te krijgen. Inmiddels praat hij zachtjes tegen logopediste A. Spraakjuf A is bij de muziekles aanwezig en heeft zich naast O gesetteld. Als ik tijdens mijn rondje nieuwjaarswensen bij O kom en hem 'Gelukkig nieuwjaar' wens, zegt A zo nonchalant mogelijk tegen O: 'gewoon even herhalen.' En dan gebeurt het wonder. Heel zachtjes, maar goed verstaanbaar zegt O: 'gelukkig nieuwjaar' tegen mij. Voor het eerst in zijn leven hoor ik hem praten. Een gelukkig nieuwjaar is aangebroken.

Voor jong en oud

Hoewel inmiddels oud en nieuw al gepasseerd is, kom ik toch nog even terug op de laatste week voor de kerstvakantie. In mijn vorige blog schreef ik al over de muzikale onderdelen van het kerstprogramma bij ons op school: samenzang met de Spaarnetown Jazzband, kerst playbackshow en kerstconcertjes door muzikanten van Live Music Now.
Bij al deze onderdelen vielen mij wel een aantal dingen op.
Op donderdagochtend vroeg speelde ik op mijn contrabas mee met de leden van de Spaarnetown Jazzband. Terwijl de kinderen binnen kwamen speelden we Amerikaanse kerstliedjes in een dixieland-jasje. Wat mij opviel was hoe gebiologeerd sommige kinderen bleven kijken en luisteren. Natuurlijk herkende ze meester Vincent, ik moest tijdens het spelen heel wat zwaaien en vragen beantwoorden. Maar ze keken ook naar de andere mensen die daar op het podium stonden. Krasse knarren, de oudste reeds 92, die vol vuur en overgave stonden te spelen. Trompet, trombone, saxofoon, banjo, en mijn contrabas, allemaal instrumenten die de leerlingen niet dagelijks tegenkomen. Een aantal kleuters was maar moeilijk naar de klas te krijgen, ze waren helemaal gegrepen door de muziek. Maar andersom werkte het ook. Ook de heren van de band konden hun ogen slecht af houden van het wonderlijke volk dat aan hen voorbij trok. Oud en jong verbonden door de muziek. Jong hoorde muziek die zij nog niet kende, oud trad op voor een voor hen fascinerend publiek. De heren op leeftijd het levende bewijs dat muziek jong houdt, de jongsten het bewijs dat muziek, hoe beperkt je ook bent, voor iedereen betekenis heeft. Mensen vonden elkaar door muziek, een mooie kerstgedachte, lijkt mij.
De kerst playbackshow werd dit jaar voor het eerst gehouden. Hoewel ik hoopte dat er ook veel live gezongen zou worden, was ik toch vooral in actie om op het juiste moment het goede YouTube-filmpje te starten. In de klas van meester J was de motivatie om de luchtgitaar-act op te voeren groot. O was al een paar dagen ziek, maar kwam speciaal naar school om die middag mee te kunnen doen. Helaas heeft hij het podium niet meer gehaald. Toen de koorts voorbij de 39 graden was opgelopen hebben zijn ouders hem toch maar opgehaald. Uiteindelijk viel de opkomst en de solo's die er geoefend waren een beetje in het water door het ruimtegebrek op en voor het podium. Meester J was echter wel tevreden. 'De leerlingen hebben er hard aan geoefend en je kon zien dat ze niet zomaar wat aan het spelen waren, maar dat ze echt het lied aan het luchtgitaren waren.' Het proces was daarmee waardevoller dan het resultaat.
Het kan ook anders. Het meeste succes hadden S en S. Twee dames uit het VSO met een behoorlijke verstandelijke beperking en beide groot fan van K3. Vlak voor de aanvang van de show hadden juf S en juf J gezegd dat zij ook op het podium mochten. Toen het hun beurt was liepen zij, zonder gehinderd te worden door maar enige vorm van gène, het podium op en begonnen hun niet voorbereide K3 optreden. S begon te klappen en heel de zaal deed mee. Het plezier straalde van hen af en dat werkte aanstekelijk. Ik denk wel eens dat als je beperking maar groot genoeg is, het leven een stuk makkelijker voor jezelf wordt. 

Tot slot waren daar de concertjes van Live Music Now. Joukeline en Sophie traden met hun harp en fluit vijf keer op voor alle leerlingen van de school. De gymzaal werd door een speciale belichting omgetoverd tot een concertzaal waarin de leerlingen geboeid luisterden en keken naar de twee muzikanten. En ook hier viel weer op hoe muziek tot de leerlingen spreekt. De beide muzikanten speelden heel goed in op de verschillende niveaus. De oudste groepen zaten vol vragen over de instrumenten en waren oprecht geïnteresseerd in allerlei muzikale weetjes. De jongsten gingen helemaal op in het verhaal over de sneeuwman dat Joukeline vertelde. De organisator van Live Music Now die aanwezig was, merkte op dat ze zelden zo'n aandachtig publiek en zulke goede voorwaarden om op te treden had meegemaakt op een school. Het sterkte mij maar weer in de opvatting dat je, als je het op een goede manier doet, je iedereen kan interesseren voor welke muziek dan ook. Of je nu een meervoudige beperkte kleuter, een net van het conservatorium afgestudeerde harpiste of een 92 jaar oude amateur dixieland muzikant bent, iedereen is gevoelig voor het kracht van de muziek.

Een onverwacht resultaat

Na Sinterklaas komt Kerst. Een ijzeren wet waar niet aan te ontsnappen valt. Doordat de kerstvakantie vroeg valt dit jaar, is er voor mij maar één week om in de les aandacht aan kerst te besteden. Traditioneel wordt kerst bij ons op school gevierd op de donderdag voor de kerstvakantie. Er is dan een samenzang begeleid door de Spaarnetown Jazz Band en een kerstlunch. Dit jaar wordt dit standaardprogramma aangevuld met een kerst-live-en-playback-show en kerstconcertjes op vrijdag.
De concertjes worden mogelijk gemaakt door de stichting Live Music Now Nederland.

Deze stichting organiseert concerten van jonge musici op plaatsen waar normaal geen klassieke muziek klinkt. Denk aan verzorgingshuizen, gevangenissen, maar dus ook aan scholen voor speciaal onderwijs. In het kader van de kerstviering komen een harpiste en dwarsfluitiste concertjes spelen. We hopen dat ze wat rust en bezinning bij de leerlingen te weeg brengen in deze hectische decembermaand. De school heeft extra concertjes ingekocht zodat alle leerlingen ervan kunnen genieten. Een uitdrukkelijke wens van collega S die zo hiermee haar loopbaan als IB-er afsluit en gaat genieten van een welverdiend pensioen.
De kerst-live-en-playback-show is een nieuw initiatief van collega M. Een aantal klassen bereiden een optreden voor. Afhankelijk van het niveau wordt er live gezongen of geplaybackt. Omdat de aanlooptijd kort is gaat het meer om de gezelligheid dan om de prestatie. Ik heb daar altijd wat moeite mee. Voor dat je het weet sta je na de ene na de andere mislukte playback act te kijken. Zowel voor de artiesten als het publiek wordt het dan hangen en wurgen. Tijdens mijn muzieklessen besteed ik dan ook aandacht aan de optredens. Met een aantal simpele aanwijzingen kun je het niveau vaak al aardig opkrikken.
De VSO groep van juf S playbackt bijvoorbeeld een nummer van Frans Bauer. Helemaal hun ding. Juf S heeft met de leerlingen microfoons van wc-rollen en aluminiumfolie gemaakt. Tijdens de eerste doorloop staan vijf leerlingen van begin tot eind statisch naast elkaar de woorden te mimen. Ik heb met de leerlingen een opkomst en een aantal solo's geoefend zodat het geheel wat dynamischer werd. Juf S schreef alles gretig op.
Een leerling uit de klas van meester J dacht dat hij wel gitaar kon spelen. Hij had als surprise een kartonnen gitaar gekregen. Daarmee moest hij toch wel voor  een groot publiek een mooi stukje muziek kunnen spelen. Nadat hem enige realiteitszin was bijgebracht ontstond het idee om met heel de klas luchtgitaar te gaan spelen. 

Ik vond een geschikt stukje muziek en binnen de kortste keren stond de hele klas headbangend op zijn denkbeeldige gitaar te rammen. Vervolgens probeerde ik de leerlingen op het ritme van de muziek (djinkel bel, djinkel bel, djinkel ol die wee) hun luchtgitaar te laten bespelen. Het zag er gelijk een stuk muzikaler uit.
In de klas van juf A was er voor gekozen om het lied Santa Claus is coming to town te gaan zingen. We zongen het lied door, bespraken de tekst (waar gaat het eigenlijk over) en spraken af wie er in welk couplet een solo zou zingen. En toen gebeurde het: R zei "maar dat is toch het refrein, die tekst komt wel drie keer voor in het lied en de melodie is ook steeds hetzelfde." De mond van juf A viel open. Hier deed zich een gevalletje transfer voor. Terwijl we helemaal niet bezig waren met de vorm van de muziek, had R zoveel van de muzieklessen die er wel overgingen opgestoken, dat hij zijn opgedane kennis wist toe te passen. Alleen al om dit ene resultaat heeft de kerst-live-en-playback-show zijn waarde nu al bewezen. Ik ben benieuwd of er aanstaande donderdag nog meer onverwachte resultaten te zien zijn.

Een verplicht nummertje.

Onopgemerkt is in mijn afgelopen blogs Sinterklaas genegeerd. De decembermaand met al zijn verplichtte nummers is voor mij allang geen hoogtepunt van het jaar meer. Zie ginds komt de stoomboot kent weinig uitdagingen meer voor mij. Toch probeer ik er elk jaar wel wat van te maken. Want hoewel het voor mij dan niet zo spannend meer is, is dat het voor de kinderen wel.
Dit jaar maakte ik begin november al een nieuw gebarenliedje over knuffelpiet. Het liedje sluit aan bij de verhaallijn van het Sinterklaasjournaal. Omdat het gaat over de troost die knuffels je kunnen geven, was er gelijk een mooi, niet zo Sinterklaserig gespreksonderwerp. Alle kinderen hebben een knuffel, iedereen kan er wat over vertellen. Ook meester Vincent heeft natuurlijk knuffels. Hij heeft die zelfs op school laten zien. Ik heb namelijk twee handpoppen met een grote aaibaarheidsfactor meegenomen: muis en kikker. De poppen zien er zeer sprekend uit en ik kon ze makkelijk tot leven laten komen. Het was opmerkelijk om te zien hoe  jong en oud er op reageerden. Meester J had het over een magisch moment in zijn klas. Kikker vertelde dat hij ook wel een nachtje wilde logeren in het pietenhuis. De klas van juf J heeft kikker bij de klassenschoen gezet en de volgende dag was hij inderdaad meegenomen door Rommelpiet.
Afgelopen vrijdag was dan de grote dag op school. Al vroeg in de ochtend stond ik snoeren aan te sluiten voor de geluidsinstallatie en verwelkomde ik oud meester Wim, die ik voor de rest van de dag met Sinterklaas zou aanspreken. Er was een schrijven van het bestuur uitgegaan over hoe zwart de Piet mocht zijn. Bruin was oke, maar kroeshaar, grote rode lippen en gouden oorringen waren verboden. De pruiken bleven dus in de tas en twee van de drie pieten bleken nu blonde vlechtjes te hebben. Geen kind of ouder die er over viel, de traditie past zich geruisloos aan.
Rond 9 uur was de hal stampvol. Alle leerlingen, vrijwel het voltallige personeel en heel wat ouders hadden zich in de toch al niet ruim bemeten ruimte gepropt. Ondanks dat werd het een leuk feest. We zongen het knuffelpietenlied en mijn kikker kwam gelukkig weer te voorschrijn. R, een meisje uit de onderbouw, had zichzelf Zie ginds komt de stoomboot (daar was ie weer) op de piano aangeleerd en liet dat voor de hele zaal horen. Een hele overwinning. We deden ook nog een spelletje met de pieten die elk een pictogram vasthielden dat correspondeerde met één van de regels van dat beroemde stoombootlied. De pieten gingen natuurlijk in de verkeerde volgorde staan. Ook die volgorde konden we zingen. Met behulp van de zaal kregen we ze weer in het goede rijtje. Zo hadden we stiekem toch gewoon muziekles en werkten we aan de leerdoelen met betrekking tot de vorm van muziek...
Na de gezamenlijke bijeenkomst trok Sint van klas naar klas en liep ik daar met mijn verrijdbare keyboard achteraan. Dan ben ik toch wel bevoorrecht dat ik bij al die klassen bezoekjes mag zijn. De spanning en het enthousiasme van de kinderen blijft elk jaar weer ontroerend om te zien. De hele sinterklaastijd mag misschien wel als een verplicht nummertje voelen voor Meester Vincent, maar het blije kind in mij kijkt er toch al weer een beetje naar uit.

No Limits

Vorige week schreef ik over mijn tweede baan en mijn werk voor de cultuurwerkgroep. Ik vertelde over de inspiratie die we kregen van het bezoek van kunstenaar Jaap Velserboer. Dit afgelopen weekend ben ik ook heel wat bijzondere en inspirerende kunstenaars tegen gekomen.

Samen met collega's J en S bezocht ik het symposium DanceAble. In het Haagse Korzo theater zijn wij een hele dag ondergedompeld geweest in de wereld van de inclusie dans. Inclusie dans staat voor een dansvorm waarbij mensen met en zonder beperking samen dansen. We hebben verschillende duetten gezien: een duet van dansers met één of twee armen, van dansers met en zonder roelstoel, van dansers met en zonder Asperger (vorm van autisme). Er waren twee keynote sprekers uit Engeland, het gidsland voor iedereen die zich voor inclusie dans inzet. En er waren twee workshoprondes.
Niets vermoedend begaf ik mij naar de eerste workshopronde. Ik verwachtte een uiteenzetting over de werkwijze van The Stopgate Dance Company uit de buurt van Londen. 'Since this is an active workshop you'd better put your shoes off.' Daar stond ik dan op mijn sokken tussen een stel balletmeiden van in de twintig en een aantal dansers met een fysieke beperking. Onze dansinstructrice zat zelf in een rolstoel. Na een warming up kregen we in tweetallen een opdracht. Nummer 1 spreidde zich zelf uit als een blad papier, nummer 2 vouwde het papier op verschillende plekken samen. Het ging erom dat nummer 2 goed observeerde wat de bewegingsmogelijkheden van nummer 1 waren. Ieder individu heeft zijn eigen bewegingsmogelijkheden. Daar werd ik mij zelf al snel pijnlijk van bewust.
Een andere opdracht was om in een groep van 4 een bepaalde route door de zaal te dansen. Elke keer kregen we een extra opdracht bij het dansen van de route. Bij de laatste keer was het de bedoeling dat we allemaal met veel energie de weg moesten afleggen, maar wel gelijktijdig bij het eindpunt moesten aankomen. Lijkt best eenvoudig, maar in mijn groepje zat nu net die man met krukken en klompvoeten. Zie dan maar eens met veel energie tegelijkertijd met je groepsgenoot uit te komen. 'You must be tired after this excercise', zei ik tegen hem. Dat klopte. Ondertussen was ik zelf ook al aardig buiten adem. Een tweede carrière als danser zit er bij mij geloof ik niet meer in, maar het viel me wel op dat je binnen een aantal oefeningen de kracht van ieders bewegingsmogelijkheden terug kon zien.
's Middags bezocht ik een workshop van doof-blinde jong volwassenen die samen met profesionele dansers uit Berlijn een voorstelling hebben gemaakt. Nadat ze de voorstelling aan het publiek hadden laten zien, werden we uitgenodigd om het maakproces in een notendop mee te maken. We leerden een zin in gebarentaal. Die gebaren werden uitgangspunt van een geïmproviseerde dans. Vervolgens kreeg ik een zwartgemaakt duikbrilletje en een set oranje gehoorbeschermers op. Ik hoorde en zag bijna niets meer. Vrijwel doof-blind danste ik samen met een Berlijnse danseres door de ruimte. Gedurende de dans leerde ik steeds meer op me zelf en mijn partner te vertrouwen. Een heel bijzondere ervaring.

Het klapstuk van de dag was de slotvoorstelling van de groep Ill-Abilities uit Canada. Deze groep streetdancers hadden allen een beperking. De één was doof, de ander had een kunstbeen, de derde, kon zijn benen niet bewegen, de vierde was halfzijdig beperkt en de laatste had eigenlijk geen benen. Hun livespreuk is 'no limits'. Dat lieten ze zien, Ik heb zelden zulke goede streetdancers gezien. Zij maakten van hun beperking  een voordeel. Als je een fysieke beperking hebt heb je andere bewegingsmogelijkheden. Zij wisten die ten volle uit te buiten tot een dansvoorstelling die door valide mensen niet is na te doen. Empowerment to the max.
En wat neem ik nu mee van zo'n dag naar school? In ieder geval het besef dat dans met een artistieke kwaliteit voor iedereen mogelijk is. Ik hoor de titel van het volgende grote schoolproject al rondzingen in mijn hoofd: 'No Limits'.

De tweede baan en een driezijdig mes

Muziekles geven op mijn school is een uitdagende, inspirerende en bevredigende baan. Die baan houdt echter meer in dan alleen voor de klas staan. Naast de wekelijkse lessen zijn er tal van 'neven'activiteiten. Zeg maar gerust een tweede baan. Zeker in deze maanden is er veel extra werk. Sinterklaas commissie, kerst commissie, kerstkoor, commissie naamgeving nieuwe school, afscheid van collega S, leerlijn opstellen, verslagen schrijven... Het zijn allemaal dingen die er bij horen.
De meeste motivatie en inspiratie haal ik echter uit de cultuurwerkgroep. Het is een enthousiaste groep collega's die samen nadenken over het organiseren en realiseren van projecten op cultuurterrein. We komen geregeld bij elkaar, net als afgelopen vrijdag. Op de agenda stond een brainstorm over het project waarmee we het schooljaar willen afsluiten. In dit project gaan we van oud naar nieuw: van twee aparte scholen naar één, nieuwe fusieschool, van twee oude namen naar een nieuwe naam en van een verouderd gebouw naar een opgeknapt gebouw. Voor deze brainstorm had ik kunstenaar Jaap Velserboer uitgenodigd.

Ik heb eerder met hem samengewerkt en ben altijd zeer gecharmeerd geweest van zijn projecten die hij vaak samen met collega Willem Bakkum in het speciaal onderwijs uitvoert. Zij hebben oog voor de leerlingen en voor hun eigen creativiteit. Bij hun geen standaard werkjes die allemaal een vergelijkbaar resultaat opleveren, maar juist een opdracht vanuit een bepaalde techniek of een bepaald materiaal, waarbij leerlingen naar eigen inzicht kunnen experimenteren. Het levert behalve prachtigste resultaten, ook leerzame processen op. Leerlingen kunnen na afloop echt trots zijn op hun werk, want zij hebben het zelf bedacht en gemaakt.
Jaap liet ons ter inspiratie werk zien dat leerlingen tijdens zijn projecten gemaakt hebben. Met eenvoudige, goedkope materialen en technieken weten leerlingen hun eigen verbeelding weer te geven. We zien drijvende beelden van piepschuim, windvangers van plastictasjes, torens van isolatiemateriaal, wigwams van wilgentakken, ruimtelijke constructies van pvc pijp en duck tape, hoeden van verpakkingsmateriaal, insecten van ijzerdraad omwonden met wol en nog veel meer. Het ene voorbeeld nog inspirerender dan het andere. Het mooie eraan is, dat je in het resultaat het proces ziet. Je ziet gelijk hoe de leerlingen aan het werk zijn geweest, hoe ze al experimenterend, al ontdekkend, tot een resultaat komen.

Daarnaast blijkt de manier van presenteren ook van groot belang. Een vlinder op een tafeltje ziet er heel anders uit dan een vlinder in een tuin, een windvanger op de top van een duin maakt een veel sterkere indruk dan een windvanger in de klas. Gelijk ontstaat het idee om een kunstroute door de buurt te organiseren, waarbij de kunstwerken van de leerlingen in de hele wijk te zien zullen zijn. De nieuwe school presenteert zich aan de wijk, de leerlingen gaan op ontdekkingsreis met Jaap en Willem en laten hun eindbestemming zien aan ouders en buurtgenoten en ondertussen leren leerkrachten dat er meer mogelijk is dan het uitvoeren van standaard lesjes uit de methode of van internet. Volgens mij gaat door de inspiratie uit mijn tweede baan dit beeldende mes aan minstens drie kanten snijden.

Eigenaarschap is burgerschap

Eerder schreef ik een blog met als titel: Eigenaarschap is meesterschap. Ik vertelde daarin over het belang van de eigen inbreng van leerlingen. Het idee is dat eigen inbreng motivatie oplevert en motivatie leidt tot een hoge kwaliteit van de uitvoering van de opdracht. Afgelopen week bleek het echter nog meer op te leveren.

In drie klassen kregen de leerlingen de opdracht om zelf instrumenten te verzinnen bij de regels uit het liedje Gowtoe. Op een werkblad heb ik de regels in plaatjes weergegeven. De leerlingen konden onder de plaatsjes met symbolen  aangeven welk instrument moest gaan spelen. (een cirkel staat voor trommel, een driehoek voor triangel een rechthoek voor een woodblock). Gelijke plaatjes moesten dezelfde instrumenten krijgen. Het ging mij erom dat de leerlingen de vorm van het liedje AA'BA zouden begrijpen.
De leerlingen voerden de opdracht uit in dezelfde drietallen als de week ervoor. Toen hadden zij een vergelijkbare opdracht bij een ander liedje gekregen.
'Ja' riep I blij uit toen ik de opdracht uitlegde, 'net als vorige week!'
Vol enthousiasme gingen de groepjes aan de slag. Hun eigen inbreng leidde niet alleen tot grote betrokkenheid. De leerlingen moesten ook samenwerken. Voor sommige best een lastige opgave. Het begon al bij de vraag: 'Wie gaat er deze week schrijven?' De meeste groepjes kwamen daar nog wel zelf uit. Ze bedachten dat er nu iemand anders aan de beurt was. Af en toe kon ik helpen door te suggereren dat volgende week nummer drie wel aan de beurt zou komen om te schrijven. Vervolgens moesten ze samen bedenken welk instrument waar zou spelen. In elk drietal was er wel een haantje de voorste, maar met enige sturing van juf of meester lukte het om ieder zijn inbreng te laten hebben. Daarna werden de instrumenten uitgedeeld. Per groepje stelde ik de vraag: 'Kunnen jullie zonder ruzie te krijgen de instrumenten verdelen?' Dat was best lastig, omdat iedereen zo graag de triangel wilde spelen (vraag me niet waarom). Maar ook deze sociale vaardigheids-hobbel werd genomen en binnen de kortste keren werd er geoefend. Even later was het tijd voor de presentaties. Vol trots lieten de groepjes hun uitvoering horen. Hier en daar geholpen door een juf of meester, maar het lukte elk drietal. De opgave voor de andere leerlingen was natuurlijk om naar elkaar te luisteren. Daar moest ook even op geoefend worden...
Al met al komen door deze opdracht heel wat sociale vaardigheden aan bod. Je hoort mij niet zeggen dat leerlingen alleen door de muzieklessen sociale vaardigheden opdoen, maar muzieklessen kunnen er wel bij helpen. Je zou hopen dat sommige wereldleiders ook wat meer muziekles zouden hebben gehad.